Πηγή: www.newmoney.gr

Πριν από μερικές εβδομάδες, ο Θεόφιλος Θεοφίλου, Πρέσβης ε.τ., δημοσίευσε δύο άρθρα του στην εφημερίδα Καθημερινή με τίτλο ‘Η Αμμόχωστος ως Δέλεαρ και Καταλύτης της Λύσης’ και ‘Εισήγηση για Υποβολή Νέας και Εμπλουτισμένης Πρότασης για την Αμμόχωστο’, αντιπροσωπευτικά της αντίληψης και του πραγματισμού που τον χαρακτηρίζει διαχρονικά. Τα σημερινά γραφόμενα, βεβαιώνοντας την από τα μαθητικά μας χρόνια ευρύτερη πολιτική συναντίληψή μας, σκοπό έχουν να προσθέσουν και τη δική μου σύμφωνη θεώρηση και να προσφέρουν στήριξη προς την κατεύθυνση της προώθησης της επιστροφής της Αμμοχώστου στα Ηνωμένα Έθνη ως επωφελούς αλλά και αναγκαίας υπό τις περιστάσεις για όλους τους εμπλεκομένους.

Την 11^η Μαΐου 1984 το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, με πλήρη αντίληψη των δυσχερειών επίτευξης λύσης του Κυπριακού μετά από την πάροδο μιας δεκαετίας από την Τουρκική εισβολή και κατοχή, και της αποτυχίας εφαρμογής των από το 1974 ψηφισμάτων του, και εν όψει της διαφαινόμενης προώθησης από την Τουρκία της νομικώς άκυρου, όπως και τα ίδια αναφέρουν, ‘Τουρκικής Δημοκρατίας της Βορείας Κύπρου’, υιοθέτησε ένα σημαντικότατο για την Κύπρο ψήφισμα, το 550. Το ψήφισμα, εκτός από την επανάληψη των προηγούμενων ψηφισμάτων του και την καταδίκη των Τουρκικών ενεργειών, αναφέρει στην παράγραφο 5 ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας –‘Θεωρεί απαράδεκτες προσπάθειες για εποικισμό οποιουδήποτε μέρους των Βαρωσίων και καλεί για την μεταβίβαση της περιοχής αυτής στη διοίκηση των Ηνωμένων Εθνών’.

 Την 25^η Νοεμβρίου 1992 το Συμβούλιο Ασφαλείας υιοθέτησε ένα ακόμα πιο σημαντικό ψήφισμα, το 789. Το ψήφισμα, επαναλαμβάνοντας τις πάγιες θέσεις των Ηνωμένων Εθνών μέσα από τα προηγούμενα ψηφίσματά του, περιλαμβανομένου του 550, εκφράζοντας τη στήριξή του στις εν εξελίξει συνομιλίες και στη διαφαινόμενη πρόοδό τους στη βάση της Δέσμης Ιδεών με παράλληλη πίεση προς την Τουρκία, και προτείνοντας συγκεκριμένες και σοβαρές ενέργειες προς την κατεύθυνση εκείνη υπό τη μορφή μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης, επανέλαβε τη θέση του για τα Βαρώσια στην παράγραφο 8(γ) αναφέροντας ότι ένα από τα μέτρα αυτά ήταν ότι –‘Προς το σκοπό εφαρμογής του ψηφίσματος 550 (1984), η περιοχή η οποία τώρα είναι υπό τον έλεγχο της Ειρηνευτικής Δύναμης των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο επεκταθεί ώστε να περιλάβει και τα Βαρώσια’.

Να σημειωθεί ότι και στη Συμφωνία Υψηλού Επιπέδου της 19^ης Μαΐου 1979 υπήρχε πρόνοια για προτεραιότητα στην επίτευξη συμφωνίας για την επανεγκατάσταση στα Βαρώσια υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών.

Ο Θ. Θεοφίλου ευστόχως υποδεικνύει ότι τα εν λόγω ψηφίσματα, όπως και η Συμφωνία Υψηλού Επιπέδου, είναι απόλυτα και δεν συνδέουν τη μεταβίβαση των Βαρωσίων στα Ηνωμένα Έθνη με οποιοδήποτε όρο ή αντάλλαγμα, παρατηρώντας ότι κακώς η Τουρκία επεδίωξε την εξασφάλιση απαράδεκτων ανταλλαγμάτων, και δη σε σχέση με το παράνομο αεροδρόμιο της Τύμπου, πέραν της πρότασης της Δημοκρατίας για παράλληλη επαναλειτουργία του λιμανιού της Αμμοχώστου και τη διεξαγωγή εμπορίου από και προς τα κατεχόμενα υπό τη διοίκηση των Ηνωμένων Εθνών και σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Προχωρεί δε στη διατύπωση συγκεκριμένων και ρεαλιστικά διορατικών εισηγήσεων, όχι απλώς για παράδοση των Βαρωσίων στα Ηνωμένα Έθνη προς επανεγκατάσταση αλλά και προς μία ευρύτερη ρύθμιση της περιοχής της Αμμοχώστου η οποία θα αποβεί και καταλύτης για τη λύση του Κυπριακού, ως το προσφορότερο μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Το εγχείρημα αυτό, όπως αναφέρει, εξυπακούεται μία σοβαρή και μελετημένη πρωτοβουλία περιλαμβάνουσα την υποβολή μίας νέας ολοκληρωμένης και εμπλουτισμένης πρότασης η οποία να μπορεί να τύχει στήριξης από τη διεθνή κοινότητα και αποδοχής από την Τουρκία. Για σκοπούς των περαιτέρω, συνοψίζω την πρόταση αυτή –

1. Εξασφάλιση ουσιαστικής χρηματοδοτικής συμμετοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην ανοικοδόμηση της Αμμοχώστου.
2. Συμμετοχή των Τουρκοκυπρίων στην ανοικοδόμηση της Αμμοχώστου.
3. Λειτουργία του λιμανιού της Αμμοχώστου ως Ομοσπονδιακού λιμανιού υπό τη διαχείριση των δύο κοινοτήτων, ομοίως και του Πανεπιστημίου της Ανατολικής Μεσογείου ως μελλοντικού Ομοσπονδιακού Πανεπιστημίου.
4. Περίληψη της εντός των τειχών πόλης στον κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.
5. Εγκατάσταση σημαντικού Οργανισμού της ΕΕ στην Αμμόχωστο.
6. Επέκταση της Αμμοχώστου εις ευρύτερη περιοχή βορείως των τειχών, με δυνατότητα επέκτασης προς την Καρπασία, η οποία και να αποτελεί Ομοσπονδιακή Περιοχή στο πλαίσιο τελικής διζωνικής-δικοινοτικής λύσης.
7. Εγκατάσταση στην Ομοσπονδιακή περιοχή της Αμμοχώστου θεσμών του μελλοντικού Ομόσπονδου κράτους.

Μέσα στα χρόνια, το τεράστιο πλεονέκτημα των ευνοϊκότατων ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών δυστυχώς έμεινε ανεκμετάλλευτο. Πέραν της απροθυμίας της Τουρκίας να τα εφαρμόσει αφ’ εαυτά, δεν υπήρξε ούτε δεσμευτική, ένθερμη και συντονισμένη πολιτική προώθησή των από δικής μας πλευράς. Μάλιστα, ιδιαιτέρως όποτε φαίνονταν να υπάρχουν κάποιες προοπτικές προόδου, προβαλλόταν και θέμα ‘Αμμοχωστοποίησης’ του Κυπριακού, ως εάν η παράδοση των Βαρωσίων στα Ηνωμένα Έθνη για επανεγκατάσταση ενός μεγάλου αριθμού εκτοπισμένων σύμφωνα με τα ίδια τα ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών (βάσει των οποίων και επιδιώκουμε τη λύση του Κυπριακού) πριν από τη λύση να προεξοφλούσε και την ίδια τη λύση. Η ‘Αμμοχωστοποίηση’ του Κυπριακού δεν ήταν άσχετη και με μία συνειδητή ή υποσυνείδητη συναισθηματική νοοτροπία αντίδρασης στην ιδέα επιστροφής μέρους των εκτοπισμένων ενώ οι υπόλοιποι δεν θα επέστρεφαν την ίδια ώρα, όπως και με μία αδικαιολόγητη φοβία ως προς ενδεχόμενο επηρεασμό ευρύτερων συμφερόντων. Με αποτέλεσμα, βεβαίως, όχι μόνο τη μη επιστροφή οποιουδήποτε εκτοπισμένου – και δεν είναι λίγοι οι εν τω μεταξύ θανούντες – αλλά και την τεράστια και συνεχή φθορά μίας ολόκληρης πόλης και την απώλεια αξιοποίησής της προς όφελος των κατοίκων της και όλης της Κύπρου, ενεργώντας ως καταλύτης για τη λύση. Μέσα στα χρόνια, λοιπόν, με την υποβάθμιση της προώθησης των ψηφισμάτων 550 και 789, επιτράπηκε η ανάπτυξη μίας προσέγγισης ένταξης της επιστροφής της Αμμοχώστου στα πλαίσια της τελικής λύσης. Αυτό, βεβαίως, συνιστούσε τεράστια ζημιά για την πλευρά μας αφού, πέραν της μη έγκαιρης επιστροφής των εκτοπισμένων Αμμοχωστιανών, η Τουρκία μπορεί, αντί να πιέζεται να συμμορφωθεί με τα ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών, να χρησιμοποιεί την επιστροφή της Αμμοχώστου ως ισχυρό διαπραγματευτικό όπλο για σκοπούς της ίδιας της λύσης. Αλλά και να παγιώνει καταστάσεις και να προωθεί εκβιαστικές τακτικές υπό τη μορφή απειλών για εποικισμό της πόλης ή και ανοίγματός της υπό Τουρκοκυπριακή διοίκηση.

Η συνεχιζόμενη αποτυχία επίτευξης λύσης του Κυπριακού καθιστά την ανάγκη αποφασιστικής και δυναμικής προώθησης των ψηφισμάτων 550 και 789. Όχι μόνο ο χρόνος, ως το υλικό της ζωής, είναι σημαντικός παράγοντας για όλα, αλλά και διότι η εφαρμογή τους θα ενεργήσει καταλυτικά πιο πολύ σήμερα από ποτέ προς την κατεύθυνση της λύσης. Υπάρχουν τρεις παράμετροι που διέπουν το θέμα –

1. Είναι απαραίτητη η αλλαγή νοοτροπίας ως προς την ‘Αμμοχωστοποίηση’ του Κυπριακού και τα συναφή, και ως προς την αναγωγή της επιστροφής της Αμμοχώστου στα πλαίσια τελικής λύσης. Το δικαίωμα επανεγκατάστασης είναι μέρος των ευρύτερων θεμελιακών δικαιωμάτων των εκτοπισμένων και, αν τα Ηνωμένα Έθνη μας παρέχουν τόσο ισχυρή στήριξη προς τούτο πριν από τη λύση του Κυπριακού, η οποία και καθυστερεί, είναι πολιτική όσο και ανθρωπιστική αμαρτία να μην την αξιοποιούμε. Η Πολιτεία ως σύνολο έχει την υποχρέωση να αναλάβει ενεργό ρόλο για την αλλαγή της νοοτροπίας αυτής όπως και της σχετικής πολιτικής της σε σχέση με την ευνοϊκή προτεραιότητα που παρέχουν για την Αμμόχωστο τα ψηφίσματα 550 και 789.
2. Η βασική ευθύνη προς τούτο αφορά τον ίδιο το Δήμο Αμμοχώστου ο οποίος, υφιστάμενος, παρά τον εκτοπισμό από την πόλη του, πρωτίστως με την προοπτική και προς το σκοπό της επιστροφής, έχει θεμελιακή υποχρέωση να διεκδικεί την προώθηση των ψηφισμάτων 550 και 789. Παράλληλη ευθύνη έχει και η κυβέρνηση η οποία, εφαρμόζοντας την πολιτική του κράτους, έχει επίσης θεμελιακή υποχρέωση να αποκαταστήσει τα δικαιώματα των εκτοπισμένων κατοίκων της Αμμοχώστου στη βάση των δεσμευτικών και για αυτή ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών προς όφελος και των ιδίων αλλά και όλης της Κύπρου.
3. Η επαναπροώθηση των ψηφισμάτων 550 και 789 εξυπακούει την υιοθέτηση μίας όντως νέας, ολοκληρωμένης και εμπλουτισμένης πρότασης αποδεκτής στην άλλη πλευρά και δυναμένης να τύχει στήριξης από τη διεθνή κοινότητα και δη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι εισηγήσεις του Θ. Θεοφίλου συνιστούν πρόσφορο έδαφος προς τούτο και δικαιούνται κάθε δυνατής μελέτης και επεξεργασίας, είμαι δε βέβαιος ότι και ο ίδιος δεν τις θεωρεί πλήρεις ή εξαντλητικές. Είναι όμως σημαντικό να γίνει κατανοητή η φιλοσοφία των, περιλαμβάνουσα, ώστε να τύχουν αποδοχής και επιτυχούς εφαρμογής, οφέλη τόσο για τους Ελληνοκυπρίους όσο και για τους Τουρκοκυπρίους. Στο επίκεντρο των εισηγήσεων είναι η δημιουργία μίας ευρύτερης πόλης της Αμμοχώστου και η κοινή συμμετοχή Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων στην ανοικοδόμησή της με τη στήριξη αλλά και την παρουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με απώτερη κατεύθυνση την ένταξή της ως Ομοσπονδιακής περιοχής στο πλαίσιο της τελικής λύσης.

Φρονώ ότι αυτό είναι απαραίτητο και για σκοπούς ζωτικότητας και ανάπτυξης της πόλης αλλά και για σκοπούς εμπέδωσης του κλίματος συγκατοίκησης και συνεργασίας που πρέπει να διέπει την επανένωση της Κύπρου. Η Αμμόχωστος, με δεδομένα τα ψηφίσματα 550 και 789, προσφέρεται άμεσα και τα μέγιστα προς τούτο, θα είναι δε ουσιαστικά καταλυτική η συμβολή της για τη λύση. Όσα ακολουθούν συνιστούν σκέψεις που μπορεί να είναι περαιτέρω υποβοηθητικές.

– Το Ευρωπαϊκό δίκαιο, του οποίου η εφαρμογή έχει ανασταλεί στα κατεχόμενα με την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, θα πρέπει τώρα να ισχύει όσον αφορά την Αμμόχωστο εφ’ όσον επιστραφεί στα Ηνωμένα Έθνη προς επανεγκατάσταση και υπό την προσωρινή των διοίκηση. Τούτο θα προσφέρει τεράστια οφέλη και για τους Τουρκοκυπρίους ως πρόσβαση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σε συνάρτηση με την εκεί εμπλοκή και παρουσία της αλλά και ενδεχόμενη συμμετοχή της στην κοινή διαχείριση του λιμανιού της πόλης και τη διεξαγωγή ελεύθερου εμπορίου υπό τα Ευρωπαϊκά νομικά ισχύοντα.

– Η συμμετοχή των Τουρκοκυπρίων, ως και των Ελληνοκυπρίων και ξένων γενικώς, εκ των πραγμάτων δεν θα περιορισθεί στην ανοικοδόμηση της Αμμοχώστου αλλά θα επεκταθεί και στην εν γένει οικονομική ζωή της πόλης αλλά και επέκεινα. Τούτο θα συμβάλει περαιτέρω στην επιδίωξη της επανένωσης αφού η οικονομία ενώνει. Συναφώς και ιδιαιτέρως, η επανεγκατάσταση τραπεζών στην Αμμόχωστο, εφ’ όσον θα διέπονται από τα Ευρωπαϊκά νομικά ισχύοντα και θα συναλλάττονται στο Ευρωπαϊκό νόμισμα, θα συμβάλει στην επανένωση και στην ανάπτυξη υγιούς οικονομίας της όλης περιοχής.

– Η παραλιακή περιοχή νοτίως των τειχών η οποία ευρίσκεται κοντά στην περίκλειστη πόλη θα προσφέρεται εξαίρετα για τη δημιουργία Μαρίνας με συνδιαχείριση των δύο κοινοτήτων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και υπό τα Ευρωπαϊκά νομικά ισχύοντα. Τούτο θα συμβάλει τα μέγιστα, πέραν του οικονομικού οφέλους, στην εξωτερική επικοινωνία και ανάπτυξη της Αμμοχώστου και στην περαιτέρω συνεργασία των δύο κοινοτήτων.

– Η Αμμόχωστος, ως προδιαγράφεται, θα προσφέρεται κατ’ εξοχή για την ίδρυση και εγκατάσταση δικοινοτικού Κέντρου Κυπριακών Σπουδών και ανάλογων εκπαιδευτικών και πολιτιστικών δραστηριοτήτων προς περαιτέρω προώθηση της συνεργασίας των δύο κοινοτήτων.  Όπως και η οικονομία, έτσι και ο πολιτισμός ενώνει τους ανθρώπους, προκειμένου μάλιστα περί τομέα που αφορά στην κοινή μας χώρα.

– Εάν, πέραν της επιστροφής των Βαρωσίων όπως προβλέπεται στα ψηφίσματα 550 και 789, ήθελε να γίνει αποδεκτή η πρόταση της ευρύτερης Αμμοχώστου με την προοπτική ένταξής της ως μελλοντικής Ομοσπονδιακής περιοχής, η Αμμόχωστος, ήδη επανενωμένη και με παρουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα προσφέρεται ιδανικώς και ως Ομοσπονδιακή πρωτεύουσα με δεδομένη την επιτυχή συγκατοίκηση και συνεργασία των δύο κοινοτήτων.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα:

"Πολίτης" (24 Σεπτεμβρίου 2017)