Πηγή: www.apnews.com (The Associated Press News, Petros Karadjias) (2020)
Το άνοιγμα του παραλιακού μετώπου της περίκλειστης πόλης της Αμμοχώστου από την Τουρκία εκθέτει τις δικές μας διαχρονικές ευθύνες για την υποβάθμιση της υπόθεσης της πόλης. Το 1978, δηλαδή μόλις τέσσερα χρόνια μετά από την κατάληψή της, ο Πρόεδρος Κυπριανού, ενάντια στις συμβουλές του Υπουργού Εξωτερικών και όλων των φίλων μας, απέρριψε δημόσια και πανηγυρικά την πρόταση για επιστροφή της Αμμοχώστου χωρίς όρους παρά μόνο την επανέναρξη των συνομιλιών. Η αλόγιστη αυτή απόρριψη της καλύτερης και άνευ όρων επιστροφής της πόλης ήταν η απαρχή της Αμμοχωστοποίησης του Κυπριακού, της δαιμονοποίησης δηλαδή της επιστροφής του ως προδικάζουσας και τη λύση του Κυπριακού, πίσω από την οποία ευρίσκονταν αλλότρια οικονομικά συμφέροντα. Η Αμμόχωστος τέθηκε έτσι στο περιθώριο και άρχισε να συναρτάται με τη λύση του Κυπριακού. Μετά από μια δεκαετία χωρίς λύση, το 1984 το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ πέρασε το ψήφισμα 550 για επιστροφή της πόλης στα ΗΕ, απόφαση που επαναλήφθηκε στο ψήφισμα 789 το 1992 και αποσύνδεε την επιστροφή της Αμμοχώστου από τη λύση του Κυπριακού. Οι κυβερνήσεις μας δεν εκμεταλλεύθηκαν το τεράστιο πλεονέκτημα των ψηφισμάτων αυτών, προωθώντας και προτάσσοντας τα ως προτεραιότητα που τα ίδια τα ΗΕ μας έδωσαν, και η πόλη όπως και οι κάτοικοί της συνέχισαν να φθείρονται, ενώ οι διαπραγματεύσεις για λύση συνέχισαν να μην αποδίδουν.
Με την κατάρρευση των τελευταίων συνομιλιών στο Κραν Μοντάνα το 2017 στις οποίες δεν διαπραγματευτήκαμε το πλαίσιο του Γενικού Γραμματέα, έγινε πλέον φανερό ότι υπήρχε άμεσος κίνδυνος αλλαγής του στάτους κβο όχι μόνο της βάσης της λύσης αλλά και της Αμμοχώστου. Ανελήφθη τότε άμεσα μία πρωτοβουλία από τους Θεόφιλο Θεοφίλου, Γιώργο Αρέστη και εμένα με την υποβολή μιας νέας και εμπλουτισμένης πρότασης για την Αμμόχωστο που προνοούσε την παράδοσή της στα ΗΕ, την επιστροφή των κατοίκων της, την ανοικοδόμησή της από κοινού με τους ΤΚ, την επαναλειτουργία του λιμανιού υπό την ΕΕ, και άλλα έργα δικοινοτικού χαρακτήρα. Η πρόταση, που δημοσιεύθηκε και παρουσιάσθηκε ευρέως, αποσκοπούσε όχι μόνο στην αποκατάσταση της πόλης αλλά και στην ανάληψη δικής μας πρωτοβουλίας μέσω μιας πρότασης επωφελούς και προς τους ΤΚ που θα είχε την υποστήριξη της ΕΕ και της διεθνούς κοινότητας και έτσι όχι μόνο θα πιεζόταν η Τουρκία να την αποδεχθεί αλλά και θα εμπόδιζε την Τουρκία από του να αναλάβει η ίδια άλλη πρωτοβουλία για άνοιγμα της πόλης. Η πρόταση, αν και έτυχε της υποστήριξης της κυβέρνησης και της πρόθεσης της να την υποβάλει, δεν υποβλήθηκε, ούτε αναλήφθηκε οποιαδήποτε άλλη πρωτοβουλία από την κυβέρνηση. Τα τρία χρόνια που πέρασαν από το Κραν Μοντάνα ήταν έτσι άγονα όχι μόνο για την επανέναρξη των συνομιλιών για λύση αλλά και για το θέμα της Αμμοχώστου και ήταν θέμα χρόνου πότε η Τουρκία θα έκανε την κίνησή της.
Τώρα εκείνο για το οποίο υπήρξε τόσο έντονη προειδοποίηση έχει αρχίσει να γίνεται με την ανάληψη πρωτοβουλίας από την Τουρκία. Η έλλειψη δικού μας προληπτικού ενδιαφέροντος έχει δώσει στην Τουρκία την πρωτοβουλία των κινήσεων, είμαστε δε ουραγοί των εξελίξεων καταδικάζοντας και καταγγέλλοντας απλώς εκείνα τα οποία θα έπρεπε να είχαμε προλάβει με θετικές ενέργειες και για τα οποία είχαμε συνεχώς προειδοποιηθεί. Οι Βαρωσιώτες δικαιολογημένα αισθάνονται όχι μόνο αδικημένοι από την Τουρκία αλλά και παραμελημένοι από το ίδιο τους το κράτος. Τα όποια ανήμπορα νέα ψηφίσματα και δηλώσεις που θα πάρουμε μόνο πρόσθετη αγανάκτηση μπορούν να φέρουν. Οι διαμαρτυρίες δεν αλλάζουν τα πράγματα. Ούτε θα περιοριστούν στην Αμμόχωστο οι συνέπειες. Αν δε η στασιμότητα συνεχίσει, όχι μόνο θα εποικισθεί η Αμμόχωστος αλλά και θα είναι η απαρχή της αλλαγής του όλου στάτους κβο στην Κύπρο, αφού θα σηματοδοτεί την ενδυνάμωση της ΤΚ διοίκησης και την εδραίωσή της ντε φάκτο και ποιος ξέρει αν όχι κάποτε και ντε γιούρε με την ενσωμάτωση των κατεχομένων στην Τουρκία.
Η σημασία των όσων γίνονται λοιπόν στην Αμμόχωστο είναι τεράστια. Ο εποικισμός της θα σημαίνει το τέλος της προοπτικής επιστροφής της αλλά και της λύσης του Κυπριακού αφού καμμιά λύση δεν νοείται χωρίς την επιστροφή της. Γι’ αυτό είναι αναγκαίο να ανταποκριθούμε θετικά χωρίς όρους και προϋποθέσεις στην πρόσκληση που θα απευθύνει ο Γενικός Γραμματέας για επανέναρξη των συνομιλιών από εκεί που τις αφήσαμε στο Κραν Μοντάνα, στη βάση δηλαδή του πλαισίου του Γενικού Γραμματέα το οποίο δεν διαπραγματευτήκαμε τότε. Αποδεχόμενοι ότι η μόνη προσφερόμενη λύση είναι η διζωνική και δικοινοτική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα όπως διαχρονικά προσδιορίσθηκε.
2021
