Πηγή: www.ethnos.gr

Η επιστροφή της Αμμοχώστου ήταν πάντα εκ των ων ουκ άνευ της λύσης αλλά και συνιστούσε εξ αρχής προτεραιότητα που επιβεβαιώθηκε από τη Συμφωνία Υψηλού Επιπέδου του 1979 και τα Ψηφίσματα 550 και 789. Η απόρριψη του Αμερικανοαγγλοκαναδικού σχεδίου το 1978 από τον Πρόεδρο Κυπριανού ήταν καταστροφική για την πόλη και τους κατοίκους της, όπως και εντελώς αναιτιολόγητη αφού η επιστροφή τους θα ήταν ανεξάρτητη από την έκβαση των συνομιλιών με την έναρξη των οποίων θα πραγματοποιείτο. Το ψήφισμα 550 που ακολούθησε δεν αξιοποιήθηκε, όπως δεν αξιοποιήθηκε ούτε το επόμενο ψήφισμα 789, πολλές υπήρξαν δε οι χαμένες ευκαιρίες. Αντίθετα, η επιστροφή της Αμμοχώστου παραμερίσθηκε μέσα και από την παρεννοημένη ‘Αμμοχωστοποίηση’ του Κυπριακού, όχι χωρίς αλλότρια οικονομικά και άλλα κίνητρα, με αποτέλεσμα η πόλη να καταστεί, όπως επιδίωκε η Τουρκία, όμηρος της λύσης. Οι δυνατότητες για επιστροφή της Αμμοχώστου εξανεμίζονταν έτσι μέσα στα χρόνια που επέφεραν συνεχή πρόσθετη φθορά των κατοίκων της και της ίδιας και επέκταση του εποικισμού της έξω από την περίκλειστη πόλη, η δε λύση όλο και καθυστερούσε, δαιμονοποιούμενη μέσα και από την απόρριψη του σχεδίου Ανάν. Ήταν όμως πάντα αντιληπτό ότι, όσο η περίκλειστη πόλη δεν εποικιζόταν, η διατήρηση του καθεστώτος της συντηρούσε την προοπτική της επιστροφής της όπως και των πλείστων άλλων τμημάτων της Αμμοχώστου όπως προνοείτο και στο σχέδιο Ανάν.

Με την κατάρρευση των συνομιλιών στο Κραν Μοντάνα, ο κίνδυνος εκδήλωσης Τουρκικής πρωτοβουλίας για περαιτέρω εποικισμό της Αμμοχώστου και ανατροπή του καθεστώτος της περίκλειστης πόλης διαφάνηκε ως σαφής δυνατότητα. Η κυβέρνηση προειδοποιήθηκε τότε έντονα και επανειλημμένα, ιδιαίτερα μέσα από τη γνωστή από τριετίας πρόταση των Θεοφίλου-Αρέστη-Χατζηχαμπή, για τον κίνδυνο αυτό και κλήθηκε να αναλάβει η ίδια την πρωτοβουλία των κινήσεων υποβάλλοντας μια συγκεκριμένη πρόταση στη βάση των 550 και 789 με τέτοια στοιχεία αλλά και οφέλη για τους Τουρκοκύπριους ώστε και να προλάβει τέτοια εξέλιξη και να εξασφαλίσει τη στήριξη της ΕΕ και της διεθνούς κοινότητας για μια νέα προώθηση της υπόθεσης της Αμμοχώστου. Δυστυχώς η κυβέρνηση αδιαφόρησε όχι μόνο για την υποβολή τέτοιας πρότασης αλλά και για τον κίνδυνο ανοίγματος της περίκλειστης πόλης υπό Τουρκοκυπριακή διοίκηση, κίνδυνο όχι μόνο για την ίδια την πόλη και την προοπτική της λύσης αλλά και για τη στάση που θα καλούνταν οι κάτοικοί της να τηρήσουν σε τέτοιο ενδεχόμενο αφού θα ευρίσκοντο ενώπιον μιας αμείλικτης πραγματικότητας.

Οι προειδοποιήσεις αυτές συνέχισαν χωρίς αποτέλεσμα, παρά και τη σταδιακή εκδήλωση των τουρκικών προθέσεων για άνοιγμα της περίκλειστης πόλης και προσανατολισμό στη λύση δύο κρατών, με την κυβέρνηση να διασκεδάζει τέτοιους κινδύνους και να αποδίδει τις τουρκικές δηλώσεις σε κινήσεις τακτικής και εντυπωσιασμού. Για πάνω από τρία χρόνια δε μετά από το Κραν Μοντάνα όχι μόνο δεν υπήρξε πρωτοβουλία της προς την κατεύθυνση νέων συνομιλιών αλλά και οι σχέσεις με την Τουρκοκυπριακή πλευρά κινήθηκαν μεταξύ της στασιμότητας και της χειροτέρευσης. Ακόμα και επί των ημερών του κυρίου Ακκιντζί, ένθερμου υποστηρικτή της συμφωνημένης λύσης δικοινοτικής διζωνικής ομοσπονδίας, οι προθέσεις των εκφραστών των αντίθετων αυτής αντιλήψεων ήταν σαφείς. Τώρα που άλλαξε η ΤΚ ηγεσία, οι προθέσεις αυτές υλοποιούνται, διαψεύδοντας και τις εκτιμήσεις της κυβέρνησης. Η αντίδραση της κυβέρνησης για τον αυξημένο κίνδυνο ως εκ της αλλαγής ηγεσίας δεν εξηγεί γιατί τα τρία χρόνια μετά από το Κραν Μοντάνα που ήταν ακόμα ηγέτης των ΤΚ ο κύριος Ακκιντζί δεν τα εκμεταλλεύτηκε ώστε να προχωρούσαμε σε επανάληψη των συνομιλιών για λύση, τουλάχιστον αποδεχόμενη την εισήγηση του Τουρκοκύπριου ηγέτη ώστε το πλαίσιο του Γενικού Γραμματέα να καθίστατο στρατηγική συμφωνία. Γνωρίζει εξάλλου ότι προβαίνοντας σε καταδίκες, διαμαρτυρίες και κλήσεις για κυρώσεις της ΕΕ δεν αποφεύγεται ο κίνδυνος για την πόλη. Χαρακτηρίζοντας δε αυτό που γίνεται στην πόλη ως τρίτη εισβολή, δεν απαντά γιατί, ως κράτος, διαπιστώνει και καταγγέλλει απλώς την εισβολή χωρίς να αντιδρά ανάλογα αφού δεν φρόντισε να την αποτρέψει όταν προειδοποιείτο και διαφαινόταν καθαρά ότι υπήρχε ο κίνδυνος να επέλθει.

Τώρα η κυβέρνηση εκφράζει την άποψη ότι ενδεχόμενη επιδίωξη των κατοίκων της πόλης για αποκατάστασή τους στις περιουσίες τους μέσω μαζικών προσφυγών στην Τουρκοκυπριακή Επιτροπή εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους, δημιουργείται δε μία ευρύτερη αντίληψη ότι ενδεχόμενη επιστροφή τους υπό Τουρκοκυπριακή διοίκηση σε περίπτωση ανοίγματος της πόλης θα συνιστά οριστική καταδίκη της υπόθεσης της Αμμοχώστου αν όχι και του Κυπριακού, ανάγοντας έτσι και σε διάσταση εθνικής ευθύνης την αντίδρασή τους. Είναι όμως εντελώς άδικο να φορτώνεται στους Αμμοχωστιανούς αυτή η ευθύνη ώστε να την αποποιούνται εκείνοι που πραγματικά τη φέρουν μέσα στα χρόνια, διότι οι Αμμοχωστιανοί είναι οι μόνοι που δεν οδήγησαν τα πράγματα εδώ που είναι. Αρκεί που για δεκαετίες παραμερίσθηκε η προτεραιότητα της επιστροφής της πόλης τους που παρέχουν τα 550 και 789 και δεν αξιοποιήθηκαν οι δυνατότητες για επιστροφή της. Ας μη προστεθεί στον πόνο και στην αγωνία όσων Αμμοχωστιανών ακόμα ζουν, και στο κρίμα όσων πέθαναν χωρίς να επιστρέψουν, και τέτοιο εκβιαστικό βάρος για το οποίο καθόλου δεν ευθύνονται. Το ενδεχόμενο αυτό, που κανείς δεν πρέπει να επιθυμεί, πρέπει μάλλον να αποφευχθεί ώστε να μη χρειασθεί να αντιμετωπισθεί.

Η ευθύνη για αποτροπή του είναι στην ίδια την κυβέρνηση μέσα από την άμεση επιδίωξη της λύσης, ανταποκρινόμενη θετικά στην πρόσκληση του Γενικού Γραμματέα για τη νέα διάσκεψη και αποδεχόμενη ανεπιφύλακτα το πλαίσιό του στο σύνολό του ώστε η νέα διάσκεψη να συνεχίσει πράγματι από εκεί που έμεινε με την αναγκαία διαπραγμάτευση που στο Κραν Μοντάνα δεν έγινε. Αυτό θα βεβαιώσει και την αξιοπιστία μας στη λύση δικοινοτικής διζωνικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, που είναι διαχρονικά η κύρια απαίτηση των Τουρκοκυπρίων και το αντάλλαγμα για τις δικές μας απαιτήσεις στο εδαφικό και την ασφάλεια. Χωρίς λύση, ο κίνδυνος ανοίγματος της Αμμοχώστου υπό Τουρκοκυπριακή διοίκηση θα είναι όχι απλώς πιθανός αλλά βέβαιος. Και τότε οι κάτοικοι της πόλης ενδεχομένως να μη έχουν άλλη επιλογή, στην οποία θα έχουν εξαναγκασθεί από τη διαχρονική παραμέληση και τελική καταστροφή της υπόθεσης της Αμμοχώστου, από του να επιλέξουν μεταξύ αφενός της επιστροφής και διεκδίκησης των περιουσιών τους μέσα από τα Τουρκοκυπριακά ένδικα μέσα όπως ορίζουν οι αποφάσεις του ΕΔΑΔ και αφετέρου της εγκατάλειψής τους αν όχι στις αβάσιμες αξιώσεις του ΕΒΚΑΦ σίγουρα σε νέους σφετεριστές χρήστες. Μια τέτοια επιλογή θα είναι το αποτέλεσμα όχι δικής τους ευθύνης αλλά ευθύνης του κράτους.

2020